Момент на можност - Забрзување на ерата на чиста енергија

Енергијата го обликувала патот на човештвото –од пареата до електрицитетот, па сè до атомската енергија. Денес сме на прагот на нова трансформација. Денес, стоиме на прагот на нова ера. Сонцето изгрева над ерата на чистата енергија.

Минатата година, речиси целиот нов капацитет за производство на енергија дојде од обновливи извори. Инвестициите во чиста енергија достигнаа 2 трилиони долари – 800 милијарди повеќе од инвестициите во фосилни горива.

Сончевата и енергијата од ветер се сега најевтините извори на електрична енергија на Земјата, а секторите за чиста енергија создаваат работни места, поттикнуваат економски раст и го движат напредокот – иако фосилните горива сè уште добиваат далеку поголеми субвенции.

Земјите што се држат до фосилните горива не ги штитат своите економии – тие ги саботираат. Го поткопуваат сопствениот развој и ја промашуваат најголемата економска можност на 21. век.

Чистата енергија, исто така, носи енергетска самостојност и безбедност. Пазарите на фосилни горива се подложни на ценовни шокови, прекини во снабдувањето и геополитички тензии, како што видовме со инвазијата на Русија врз Украина. Но, не постојат ценовни шокови за сончевата светлина, ниту ембарга за ветерот, а речиси секоја земја има доволно обновливи ресурси за да биде енергетски самодоволна.

На крај, чистата енергија поттикнува развој. Таа може брзо, достапно и одржливо да стигне до стотици милиони луѓе кои сè уште живеат без електрична енергија, особено преку автономни и мали соларни системи.

Сето ова ја прави ерата на чиста енергија неповратна. Но транзицијата не се одвива доволно брзо ниту доволно праведно. Развиените земји напредуваат, но многу земји во развој се оставени зад себе. Фосилните горива сè уште доминираат во енергетските системи, а емисиите продолжуваат да растат, кога мора драстично да се намалат за да се избегне најлошото од климатската криза.

За да го промениме ова, потребна е акција на шест фронта:

Прво, владите мора целосно да се посветат на иднината на чиста енергија. Во следните месеци, секоја земја вети дека ќе поднесе нов национален климатски план – познат како Национално определен придонес (NDC) – со цели за следната деценија. Овие планови мора да бидат усогласени со ограничување на глобалното затоплување на 1.5°C, да ги опфаќаат сите сектори, и да нудат јасен пат кон чиста енергија. Групата Г20, која е одговорна за околу 80% од глобалните емисии, мора да предводи.

Второ, мора да изградиме енергетски системи од 21. век. Без модерни електромрежи и капацитет за складирање, обновливите извори не можат да го достигнат својот потенцијал. Во моментов, на секој долар вложен во обновлива енергија, се вложуваат само 60 центи во мрежи и складирање. Тој однос мора да стане 1:1.

Трето, владите мора да се стремат светската побарувачка за енергија да се задоволува со обновливи извори. Големите технолошки компании мора исто така да преземат одговорност. До 2030 година, дата центрите може да трошат онолку струја колку што троши Јапонија денес. Компаниите треба да се обврзат дека ќе ги напојуваат со обновлива енергија.

Четврто, мора да ја вградиме праведноста во енергетската транзиција. Тоа значи поддршка за заедниците кои сè уште зависат од фосилни горива – да се подготват за иднината со чиста енергија. Тоа исто така значи реформа на синџирите за снабдување со критични минерали. Денес тие се полни со злоупотреби на човекови права и еколошка деградација, додека земјите во развој остануваат на дното од вредносниот синџир. Тоа мора да престане.

Петто, мора да го искористиме меѓународната трговија како алатка за трансформација. Синџирите за снабдување со чиста енергија се премногу концентрирани, а глобалната трговија се фрагментира. Земјите што се посветени на новата енергетска ера треба да работат на диверзификација на понудата, намалување на царините за добра од чиста енергија и модернизација на инвестиционите договори.

Шесто и последно, мора да обезбедиме повеќе финансии за земјите во развој. Африка доби само 2% од глобалните инвестиции во обновлива енергија минатата година, иако располага со 60% од најдобрите соларни ресурси. Потребна е меѓународна акција – за да се спречи долговите да ги исцрпуваат националните буџети, и да се овозможи мултилатералните развојни банки значително да го зголемат својот капацитет за позајмување и да привлечат многу повеќе приватен капитал. Исто така, потребни се нови пристапи во проценката на ризикот од страна на кредитните агенции и инвеститорите – кои ќе ја земат предвид иднината на чистата енергија, цената на климатските катастрофи и опасноста од нефункционални фосилни средства.

Новата енергетска ера е на дофат – ера во која евтината, чиста и достапна енергија ќе овозможи свет полн со економски можности, во кој државите ќе имаат енергетска автономија, а пристапот до електрична енергија ќе биде право за сите.

Ова е нашиот момент на можност да ја забрзаме глобалната транзиција. Ајде да ја искористиме.